Het blijft zo’n bijzonder moment als ik een Schaduw geboren zie worden, Kippenvel.

Dasja ging aan de gang met de schaduw in Photoshop. “Ik heb zolang zitten schuiven en spelen tot ik hem met tranen in mijn ogen mee zag lopen met dit bijzondere en liefdevolle gezin.” Niet alleen haar klanten reageerden enthousiast op Dasja’s eerste schaduwfoto. „Ik kreeg ontzettend veel reacties uit heel het land en toen het ook door de media werd opgepikt, liep het storm.”

Sindsdien melden zich vele gezinnen en families bij haar voor een schaduwfoto. “Meestal gaat het om een overleden kind, maar ik heb bijvoorbeeld ook een schaduwfoto gemaakt van een opa met één van zijn kleindochters die hij nooit gekend heeft. En een foto van een vader en moeder met hun twee volwassen zoons, waarvan er één op 3-jarige leeftijd was overleden.”

Hoewel een enkeling ervoor kiest om het overleden kind te laten tekenen op de leeftijd van overlijden, wil het grootste deel een schaduw van de leeftijd die het kind op dat moment zou hebben. “Op die manier kloppen ook de verhoudingen binnen het gezin, waarbij bijvoorbeeld het oudste kind altijd de oudste blijft, ook al is het overleden.”

Schaduwfoto anno 2017 – Blog: waar het ooit allemaal begon.

Schaduwvlinder
Naast silhouetten en schetsen van kinderen, tekent Dasja ook schaduwvlinders „Bijvoorbeeld voor ouders die vroeg in de zwangerschap een kindje zijn verloren. Dan weet je niet altijd het geslacht en wordt een silhouet lastig, maar dan symboliseert een vlinder het gemis van een kind.”

Het maken van een silhouet of schets is een flinke klus waar Dasja zes tot acht uur mee bezig is. “Als ik iets doe, dan wil ik het goed doen. Dus vooraf neem ik uitgebreid de wensen van ouders door over bijvoorbeeld de kleding en haardracht. Maar we bespreken ook de lengte en het postuur, zodat ik een beeld krijg van hoe het kind er nu zou hebben gezien.”

Klik hier om meer te zien uit deze serie met Schaduwvlinder.

Ik dacht dat een complete gezinsfoto nooit meer zou kunnen, toch wel!

Volgens Dasja is het belangrijkste dat haar foto’s kloppen. Daarmee bedoelt de fotografe niet alleen dat het silhouet moet kloppen, maar heel de foto. “Als de wind ervoor zorgt dat de haren van gezinsleden naar links waaien en het overleden dochtertje draagt een tule rok, dan moet dat ook naar links waaien.” Daarnaast vindt ze het belangrijk dat de foto een geheel is. “De schaduw moet 100% passen in het beeld en er niet ingeplakt zijn. Iedereen moet zijn eigen plek in de foto krijgen, maar het gezin moet wel als eenheid op de foto staan. Verder moet de foto geborgenheid en liefde uitstralen.”

Vooral in armen en handen steekt Dasja veel tijd. “Op mijn schaduwfoto’s zit de hand of arm altijd vast aan de rest van de groep. Bijvoorbeeld doordat ouders hun overleden kind een hand geven of doordat een hand of arm van het kind op hun schouder rust. Zoiets komt heel precies. Mijn vader noemt dat mijn handtekening. Als een schaduwfoto af is, dan stuur ik deze altijd door naar hem ter controle. Als hij de foto niet in één keer snapt dan heb ik het niet goed gedaan. Pas daarna gaat de foto door naar de klant.”

Eindelijk compleet
Volgens Dasja zijn de reacties van haar klanten wisselend. “De ene helft belt huilend op van: ‘Dit is het, eindelijk is ons gezin compleet’. Maar er zijn ook klanten die het niet meteen voelen. Hen adviseer ik de foto af te drukken, op te hangen en ernaar te kijken. Sommige zijn dan na een week alsnog overtuigd. Voor anderen zijn nog aanpassingen nodig. Dan willen ze bijvoorbeeld toch de haren anders.”

“Op een overleden kindje rust vaak toch een taboe dat je er niet over mag praten. Maar ik wil niet dat mensen zich ervoor schamen. Door zo’n schaduwfoto hebben ouders vaak zoiets van: hé, hé nu kan ik dat beeld wat ik zelf altijd al in mijn hoofd heb, eindelijk aan anderen laten zien. Een canvas van 60 bij 90 centimer is het meest gekozen. Als je zo’n grote foto ziet hangen in een huiskamer, komt dat wel even binnen.”

De foto hierboven is gemaakt tijdens een minishoot bij de Reeuwijkse Plassen door Das’ Knuss Fotografie.

Ik ga geen Schaduw tekenen voor iemand die daar nog niet aan toe is.

Geen verdrietige foto
De schaduwfoto’s die Dasja maakt, laten de fotografe ook niet onberoerd. “Er zitten vaak hele heftige verhalen achter. En als het dichtbij komt dan raakt het me vaak nog meer. Zo was er eens een moeder die zwanger was van een tweeling, maar een kindje daarvan was verloren. Ik heb zelf tweelingbroers en moet er niet aan denken dat één van hen er niet was geweest. Maar ik heb ook wel gehad dat ik een schaduw tekende die erg op mijn zoon of dochter leek. Dan komt het wel dichtbij.”

Toch is de fotografe niet voortdurend bezig met het vaak verdrietige verhaal achter de foto. “De emoties zitten vaak aan het begin van het traject als ik met ouders hun verhaal en wensen doorspreek. Als we elkaar eenmaal ontmoeten voor de fotoshoot dan hebben we het zo min mogelijk erover. Ik wil tijdens het fotograferen het plezier en de liefde van een gezin of familie vastleggen. Het zijn ook geen verdrietige foto’s die helemaal in het teken staan van degene die er niet meer is.”

Niet bij iedere opdracht weet Dasja het precieze verhaal erachter. „Mensen zijn soms bang dat ze hun verhaal aan mij moeten vertellen, maar dat hoeft natuurlijk niet.” Andersom maakt de fotografe ook mee dat de emoties nog zo heftig zijn dat ze klanten adviseert later terug te komen. „Ik ga geen schaduwfoto maken voor iemand die daar nog niet aan toe is. Ik adviseer ook om minstens een jaar te wachten na het overlijden, zodat de emoties iets minder hoog zitten. Het is sowieso vaak een heftig proces om een schaduwfoto te laten maken.”

Omdat de vraag groot is en Dasja haar schaduwfoto’s graag afwisselt met gezins- en familiefotografie, heeft ze sinds mei versterking van negen andere fotografen uit heel Nederland. „Iedereen heeft haar eigen regio, zodat ik voor een fotoshoot niet uren onderweg ben. Wel blijf ik voor alle klanten de silhouetten en schetsen maken. Het blijft zo’n bijzonder moment als ik een schaduw geboren zie worden. Dan krijg ik zelf nog steeds regelmatig kippenvel van.”

Hoewel het al bijna veertig jaar geleden is, had ik heel veel behoefte aan zo’n foto.

Coby liet vorig jaar een schaduwfoto maken door Dasja. „In 1981 hebben we ons eerste kind verloren bij de geboorte. Hij had een open schedeltje. “Toen Coby vorig jaar zestig werd, zei ze tegen haar kinderen dat ze heel graag een schaduwfoto cadeau wilde. „Ik had het op Facebook gezien en dat maakte zo ongelooflijk veel indruk op me. Hoewel het al bijna veertig jaar geleden is, had ik heel veel behoefte aan zo’n foto. De kinderen vonden het ook heel mooi.” Bij het tekenen van de schaduw, ging Dasja volgens Coby heel secuur te werk. „We hebben hem na de geboorte niet gezien dus je hebt geem idee hoe hij eruit gezien had, maar op de foto lijkt hij erg op mijn man.“Het eindresultaat hangt in de woonkamer, boven de tv. Het is heel waardevol voor ons en bezoek zegt vaak dat ze het zo bijzonder vinden of kippenvel krijgen.”

Onroerend
Pamela liet twee jaar geleden een schaduwfoto maken. „Het moment dat Dasja de foto opstuurde, was zo ontroerend. Het klopte gewoon. Zo zag ik het voor me hoe het had kunnen zijn. “Bijna acht jaar geleden verloor Pamela en haar man hun eerste kind. „Al tijdens de zwangerschap wisten ze dat hij een open buikje had, maar vervolgens werd Seb met dertig weken geboren en door een verkoudheidsvirus is hij na bijna viermaanden overleden.” Na Seb volgden nog een zoon en dochter die inmiddels 6 en 3 zijn. „Ik dacht altijd dat een complete gezinsfoto nooit zou kunnen, maar nu hebben we die toch. Seb hoort erbij en zal er altijd bij horen.” Wie goed kijkt, ziet ook nog een schaduwvlinder op de schouder van Pamela. „Onze dochter is één van een tweeling, maar vroeg in de zwangerschap ben ik het andere kindje verloren, we vonden het mooi om dat ook te laten zien.”

Meer lezen? Lees dan deze blog eens: Waarom doorgaan met het tekenen van overleden dierbaren?

Interview en tekst door: Femke Rodenburg namens het Algemeen Dagblad Groene Hart. Klik hier voor het videointerview door het AD.

Schaduwfoto in de krant, het originele artikel: